Kampania o dezinformacji w sieci - Fundacja WIB dla Ministerstwa Cyfryzacji

Detektyw w świecie mediów: Jak rozpoznawać cyfrowe fałszerstwa?

Przez dynamiczny rozwój Internetu, sztucznej inteligencji i mediów społecznościowych możemy zauważyć natłok informacji. W przestrzeni cyfrowej możemy znaleźć deepfaki, w których wykorzystuje się wizerunek innych osób, aby rozprzestrzenić fałszywą informację. W Internecie obecnie jest również wiele fake newsów, zmanipulowanych wiadomości czy takich, które są przekazywane dalej bez wcześniejszego sprawdzenia. Dlatego tak ważne jest, aby krytycznie podchodzić do informacji.

Współczesne media często wykorzystują emocje, sensacyjne nagłówki czy atrakcyjne wizualnie materiały, aby przyciągnąć uwagę użytkownika. Wiarygodny wygląd informacji, nie sprawia jednak, że jest ona prawdziwa. Dlatego weryfikacja treści powinna stać się podstawowych nawykiem każdego, kto korzysta z przestrzeni cyfrowej.

ETYKA ORAZ METODA

Warto rozróżniać rodzaje fałszywych informacji.

Dezinformacja- Tworzenie i rozprzestrzenianie treści fałszywych, wprowadzających w błąd. Ich celem jest umyślne wyrządzenie krzywdy lub szkody.

Malinformacja- Treści prawdziwe, wykorzystywane w sposób szkodliwy.

Misinformacja- Tworzenie i rozprzestrzenianie nieprawdziwych treści, bez zamysłu wyrządzenia szkody. Powstają w wyniku błędu/ braku rzetelności.

Nie jesteśmy jednak bezradni wobec takich zagrożeń. Przede wszystkim kluczowe jest, aby “zatrzymać się przy informacji”. Warto posłużyć się przy tym dwoma bezpośrednimi pytaniami sformułowanych przez Steve’a Buttry’ego: “Jak to wiesz?” oraz “Skąd to wiesz?” przy jednoczesnym stosowaniu zasady dwóch źródeł przed publikacją bardziej sensacyjnych materiałów, niosących rzeczywistą, silną informację ze sobą.

DANE, DANE I JESZCZE RAZ DANE

Statystyki i dane liczbowe są często wykorzystywane, aby przedstawić określony wniosek. Jednakże procent czy liczba nie zawsze pokaże pełny obraz sytuacji. Dlatego też powołując się na badanie warto sprawdzić czego dokładnie dotyczy, jak liczna była grupa badanych, jakich pytań użyto w badaniu, kiedy zostało przeprowadzone oraz kto je sfinansował.

Warto również pamiętać, aby nie mylić korelacji z przyczynowością. Dwa zjawiska mogą występować jednocześnie, ale nie musi to oznaczać, że jedno wynika z drugiego.

Korelacja- współwystępowanie zmiennych, niezależnych od siebie.

Przyczynowość- gdy jedna zmienna się zmienia, powoduje to bezpośrednio zmianę drugiej.

FILTROWANIE PRAWDY

Rolą fact-checkera jest sprawdzanie prawdy. Tak samo jak oczyszczając wodę z zanieczyszczeń, możemy przesiać informację stosując zestaw pytań UGC: “Czy to oryginalne zdjęcie/nagranie czy kadr? Kto to opublikował – zweryfikuj konto/osobę. Kiedy to powstało? Gdzie to zrobiono?” Każde z tych pytań można sprawdzić kolejno za pomocą wyszukiwania AI, sprawdzania tablic rejestracyjnych, pogody widocznej na zdjęciu czy choćby budynków i stylu architektury w tle. Poza weryfikowaniem prawdy, powinniśmy zadbać o zabezpieczenie siebie, stosując silne hasła, podwójne uwierzytelniania, menedżer haseł oraz używać intuicji, nie ufając każdemu przesłanemu linkowi. Tracąc dostęp do konta możemy stać się siewcą nieprawdy, a zasianie pola rośliną inwazyjną, może wpłynąć na jakość wszystkich plonów w „okolicy”.

Od polubienia do sporu z bliskimi. Jak powstają bańki informacyjne i jak budować odporność na dezinformacje?

Żyjemy w czasach, w których Internet i media społecznościowe, mają znaczący wpływ na społeczeństwo. Nadmiar informacji oraz działanie algorytmów sprzyjają powstawaniu baniek informacyjnych (ang. filter bubble, information bubble). Jest to zjawisko, w którym użytkownik korzysta z ofert cyfrowych a algorytm, wykorzystuje dane dotyczących tego co udostępnia, lajkuje, wyszukuje. W efekcie użytkownikowi wyświetlają się konkretne treści, które nie są takie same jak u wszystkich i w taki sposób tworzy się wokół niego „bańka”. Rozumienie tego procesu jest kluczowe do świadomego poruszania się w środowisku informacyjnym.

BAŃKI INFORMACYJNE JAKO REALNE ZAGROŻENIE

Bańki informacyjne, to realne zagrożenie niosące za sobą wiele negatywnych skutków. Szczególnie narażeni są seniorzy i młode osoby, którzy zazwyczaj mają mniejsze doświadczenie w ocenie wiarygodności informacji.

• Bańki informacyjne mogą sprzyjać zamykaniu się użytkownika w obrębie podobnych poglądów, przez co zaczyna wierzyć, że jest w większości a jego wierzenia są dominujące i właściwe.

• Prowadzi to do izolacji osoby od wydarzeń, perspektyw, o których może nie mieć pojęcia, że nawet istnieją.

• Dana osoba może nie posiadać umiejętności krytycznego myślenia, przez brak analizy przyswajanych informacji.

• Użytkownik staje się bardziej podatny na manipulację i propagandę, wykazuje brak chęci wyrobienia własnej opinii na dany temat jak i może doświadczać błędów poznawczych przez brak poznania drugiej strony sytuacji.

• Negatywne wpływanie na rodziny i społeczność lokalną. Funkcjonowanie w zamkniętych sferach informacyjnych przyczynia się do polaryzacji społecznej. Proces prowadzi do napięć i konfliktów, które negatywnie wpływają na relacje międzyludzkie.

WYCHODZENIE Z ZAMKNIĘCIA INFORMACYJNEGO

Wyjście z bańki informacyjnej jest kluczowe, aby być świadomym użytkownikiem Internetu, dlatego ważne jest, aby wiedzieć jak przeciwdziałać temu zjawisku. Edukacja o tym jak działają algorytmy w social mediach, stanowi dobry punkt wyjścia do ochrony przed tym zjawiskiem. Warto stale rozszerzać swoje horyzonty, pozostawać otwartym na inne perspektywy. Kluczowe jest, aby korzystać z materiałów, artykułów, które oferują zrównoważony światopogląd. Pomocne w tym może się również okazać wyszukiwanie haseł, które są sprzeczne z naszymi wierzeniami. Uczestniczenie w różnego rodzajach debatach, dyskusjach internetowych powoduje, że człowiek ma okazję zestawić swoje poglądy, z tymi przeciwstawnymi. Warto również znać mechanizmy funkcjonowania przeglądarek, stron internetowych, korzystne jest blokowanie filtrowania treści przed przyswojeniem danych treści.

PODSUMOWANIE

Bańki informacyjne to specyficzne zjawisko, które prowadzi do tego, że Internet staje się złożony a indywidualne wierzenia wzmocnione. Dzięki rozwojowi technologicznemu, obecności algorytmów ma szansę istnieć, powodując wiele szkód przez swoje funkcjonowanie. Może prowadzić do zaburzeń w postrzeganiu świata, wydarzeń jak i do polaryzacji w społeczeństwie. Dlatego warto świadomie poruszać się w przestrzeni cyfrowej, zastanowić się jaki wpływ mają nasze codzienne wybory online. Internet to narzędzie, które oferuje wiele możliwości pod warunkiem, że potrafimy korzystać z niego mądrze i świadomie.

Prawda potrzebuje chwili. Dlaczego warto zwolnić przed kliknięciem?

Każdy człowiek czuje potrzebę dostępu do informacji, ludzie chcą wiedzieć co konkretnie dzieje się na świecie, jakie wydarzenie ostatnio wywołało sensację. Dawniej, aby spełnić takie zapotrzebowanie korzystali z gazet lub rozmawiali z członkami społeczności. Obecnie to Internet jest bezpośrednim źródłem informacji, z którego ludzie korzystają każdego dnia. Sieć oferuje wiele portali informacyjnych, artykułów, materiałów wideo udostępnianych na różnych platformach. Mogłoby się wydawać, że taka sytuacja w zupełności sprzyja człowiekowi, lecz jest to mylne wrażenie. W obecnym gąszczu informacji łatwo pogubić się w wielu źródłach, szczególnie jeśli przedstawiają sprzeczne informacje. Prowadzi to również do tego, że człowiek może łatwo paść ofiarą manipulacji. Dlatego tak ważne jest, aby mieć świadomość o zagrożeniach, które funkcjonują w przestrzeni informacyjnej.

MECHANIZMY MANIPULACJI W SIECI

Manipulacja internetowa to celowe wywieranie wpływu na człowieka, aby wprowadzić użytkownika w błąd przy sfałszowaniu faktów. Najczęściej podmiotem wpływania są emocje, zachowanie, podejmowane decyzje. Proces działa na szeroką skalę i wykorzystuje naturalne mechanizmy psychologiczne.

• Posługiwanie się clickbaitem i emocjonalnymi nagłówkami. Wywołują u użytkowników silne emocje co sprawia, że są bardziej podatni na kliknięcie w dany, sfałszowany materiał.

• Wykorzystywanie autorytetu i zaufania. Ludzie mają naturalną skłonność do ufania autorytetom i uprawnionym osobom. Oszuści w treściach mogą powoływać się na np. zdanie naukowców/ ekspertów, bez wskazywania konkretnych źródeł.

• Wykorzystywanie pośpiechu lub tak zwanego zjawiska FOMO (ang. fear of missing out). Poprzez przedstawienie unikatowej oferty, oszuści wpływają na użytkowników, wywołując w nich sztuczne poczucie pilności.

Takie mechanizmy sprzyjają podejmowaniu błędnych decyzji w przestrzeni cyfrowej.

JAK BUDOWAĆ ODPORNOŚĆ NA ZAGROŻENIE?

Świadomy użytkownik Internetu powinien wiedzieć jakie działania budują odporność na zagrożenia, związane z manipulacją internetową i błyskawicznym rozprzestrzenianiem informacji.

• Kontrolowanie swoich emocji. Szczególnie jeśli dany materiał wywołuje silną reakcje, to dobry moment na to, aby się zatrzymać i nie udostępniać informacji impulsywnie.

• Rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia. To właśnie ta umiejętność nie pozwala użytkownikowi uwierzyć w każdą informację jaką napotka w internecie. Warto sprawdzić autora, na czym opiera swoje stwierdzenia oraz zweryfikować materiał w innych źródłach.

• Znanie swoich „czułych punktów”. Posiadanie świadomości w jakie treści jesteśmy najbardziej podatni uwierzyć gwarantuje przewagę. Najłatwiej zmanipulować człowiekiem poprzez temat, który jest dla niego ważny.

• Higiena cyfrowa gra ważną rolę w tym procesie, korzystanie z serwisów fact-checkingowych czy różnorodnych źródeł buduje odporność na manipulację. Korzystne okazuje się wybieranie materiałów świadomie, ograniczanie konsumowania treści i scrollowania, które sprzyja algorytmom.

Całkowite uniknięcie manipulacji nie jest możliwe. Możemy jedynie ograniczyć skuteczność wpływów, dzięki budowaniu indywidualnej świadomości.

PODSUMOWANIE

Analizowanie przekazów, rozumienie w jaki sposób działają algorytmy, obniżanie poziomu reakcji na materiały internetowe, to również elementy budowania kompetencji cyfrowych. Dzięki temu możemy świadomie i bezpiecznie poruszać się po przestrzeni cyfrowej oraz wpływamy na skalę problemu. Poprzez rzetelną analizę informacji, jesteśmy mniej podatni na rozprzestrzenianie potencjalnych fałszywych

wiadomości. Co za tym idzie chronimy nie tylko siebie, ale i innych użytkowników internetu.